روستای سولا و املاک آن در درّه­ای واقع­ اند که در حوزه­ی آبریز رود قره­سو و طبیعتاً دریای خزر قرار گرفته است. منشأ این رودخانه دامنه­ی غربی کوههای تالش و چشمه ای موسوم به بروکش بلاغی با کمی فاصله از تونل آستارا به طرف نمین است. آب آن از بارش باران و برف تقویت می­شود. برای همین زمستان­ها و بهار و پاییز که بارش زیاد است، پرآب و تابستان­ها کم­آب است. این رودخانه در واقع در مسیر خود از طریق چشمه­های کف آن که محصول فرو رفتن آب در کلّ درّه است، هم تغذیه می­شود. بنابراین با وجود آب­بندهای زیاد، بیشتر قسمت­های مختلف آن هرگز خشک نمی­شود. بخش­هایی از این رودخانه از روستای خانقاه علیا و سفلی عبور کرده و به املاک سولا می­رسد. برای همین به آن خَنَیی­چایی (رودخانه خانقاه) هم می­گویند. قبل از رسیدن به املاک سولا بر روی رودخانه بند آب قرار داده شده است. در املاک سولا هم بر روی رودخانه­ی سولا­چای جنب کورَ در شمال­شرق روستا بند آب سیمانی دارای کشو برای قطع و وصل جریان آب به داخل کانال و آبشار برای جاری شدن آب به رودخانه ساخته شده است. سابق بر آن آب­بندی خاکی در همان مکان ساخته بودند. این آب­بند وظیفه انتقال آب به کانال را داشت ولی به دلیل جنس آن و نیاز به مراقبت مداوم که اکثراً امکان­پذیر نبود؛ هدررفت آب زیادی داشت. بند سیمانی جدید توسط معمار معروف روستا، حاج مجید فتحی به همّت جهادسازندگی ساخته شده است. این بند یک کانال خروجی و یک آبشار برای سرریز شدن آب اضافی دارد. کانال آب خروجی این بند آب در سولا به یوخاری­آرخ معروف است و از بند، آب را با خود همراه برده و در امتداد زمین­های کشاورزی شرق روستا به پیش رفته و تا نزدیکی جگرکندی می­رسد. در طول مسیر خاکی خود به شعبات مختلفی تقسیم گردیده و محلّ عبور آب مورد نیاز زمین­های زراعی می­شود. این نهر بر خلاف بند آن هنوز خاکی باقی­مانده است که باعث هدر رفت آب زیادی می­شود. در زمان سیلاب چون حجم آب کانال بالا می­رود آب از بالای وَریان­ها (دریچه­های آب که با گل و لای پر شده است.) سرریز می­شود. این امر باعث ایجاد خساراتی به زمین­های بالادست می­شود. در گذشته هرساله این نهر توسّط اهالی در اویل بهار لایروبی و به وضع مناسب­تری بدل می­گشت و لی دیگر این روش با توجّه به کاهش نیروی انسانی امکان­پذیر نبوده و مشکل به نظر می­رسد. فلذا سیمانی شدن این کانال لازم به نظر می­رسد.

رودخانه سولاچای در مسیر خود تا روستا پیچ و خم زیادی را طی می­کند. قبلاً کمی از کورَ به طرف روستا بند خاکی دیگری وجود داشت که تأمین کننده آب آسیاب قدیمی و حمّام روستا بود و امروزه کلاً از بین رفته و کمی از آثار کانال آن باقی مانده است. این رودخانه در برخی پیچ­ها و محل­ها عمق بیشتری دارد. برای اندازه­گیری مقدار آب رودخانه در دو نقطه از رودخانه میله­های عمودی نصب شده است. که میزان آب رودخانه را نشان می­دهد و روزانه یکی از اهالی مقدار آن را ثبت می­کند. نام برخی جا­های رودخانه که پهنای بیشتر و عمق زیادتری دارند گول (به معنای تالاب) نامیده می­شود. وقتی آب رودخانه به روستا و جادّه­ی نمین فندقلو نزدیک می­شود از زیر پل نوساز روستا عبور کرده و به بند آب دیگری می­رسد. این بند آب نیز در گذشته خاکی بوده و بعدها سیمانی شده است. عمق گول در برخی نقاط مخصوصاً ضلع جنوبی آن بسیار زیادتر بوده ولی به دلیل رسوبات رودخانه، کم­کم پر شده است. بند سیمانی سابق، با معماری خاصّی روی رودخانه بسته شده بود. این بند آب برای جدا کردن آب از رودخانه و انتقال آن به نهر پایین­دست روستا استفاده می­شد که البتّه مشکلاتی به همراه داشت و در فصل گرما به دلیل نشت آب از زیر بند سیمانی آب برای کشاورزی به حدّ کافی به نهر پایین­دست نمی­رسید. عمق آب در گذشته در قسمت جنوبی به حدّی بوده که امکان شنا کردن فراهم بود و عدّه­ای در آن آب­تنی می­کردند. در زمستان­ها هم که روی گول یخ می­زد جای مناسبی برای سرسره­بازی بود. در سال­های اخیر به دلیل هدررفت آب، آب­بند سابق را کاملاً از بین برده و بند جدیدی که مشکلات سابق را نداشته باشد، روی آن ایجاد کردند که دارای دریچه فلزی در دو طرف بند و آبشار برای سرریز شدن است. دریچه شرقی آب را به بند دیگری که در ادامه رودخانه قرار دارد، می­برد و بند غربی آب را به آشاغاآرخ (نهر پایین­دست) که خود دو شاخه غربی و شرقی دارد و سیمانی هم شده است انتقال می­دهد. کانال جنوب روستا تا املاک کنازق کشیده شده است. رودخانه در ادامه مسیر خود از پل تاریخی سولا که روی جادّه باستانی روستا ساخته شده، می­گذرد و بند دیگری می­رسد. این بند نیز در گذشته خاکی بود. و آب را از رودخانه به نهر دیگری به  نام جگرکندی­آرخی (نهر جگرکندی) منتقل می­کرد. امروزه با سیمانی شدن این بند و داشتن دو دریچه و آبشار امکان انتقال راحت­تر آب به نهر جگرکندی فراهم شده است. این نهر از زیر جادّه مشرف به حمام جدید سولا گذشته و تا روستای جگرکندی ادامه دارد. این نهر هم سیمانی شده و انتقال آب با کیفیت مناسب­تری صورت می­گیرد. در مسیر برای انتقال آب به مزارع از کشوهای فلزّی استفاده می­شود. رودخانه سولاچای پس از عبور از این بند از پلی که در مسیر حمِّام ساخته شده، عبور کرده و پس از طی مسیر پرپیچ و خم در نهایت به رودخانه­ی قره­سو می­ریزد. در این مسیر زمانی که رودخانه پرآب است با استفاده از پمپ آب امکان استفاده از آب آن فراهم می­باشد.

در شمال روستا نهری وجود دارد که منبع آب آن از روستای دودران تأمین می­شود و آبیاری آن اراضی با کمک این نهر انجام می­شود. نهر دیگری که مزارع سولا را آبیاری می­کند و شعبات متعدّدی دارد. نهری موسوم به خنئی­آرخی(نهر خانقاه) می­باشد که زمین­های شرقی روستا و بالادست یوخاری­آرخ را آبیاری می­کند. نهر دیگری هم در غرب روستا قرار داشته که از میناباد نمین آب را به زمین­های زراعی می­آوردند. از این نهر به دلیل عدم استفاده طی سالیان متمادی دیگر اثری باقی نمانده است.

در کلّ مسیر رودخانه سولاچای از کورَ تا جنوب روستا، حاشیه­ی رودخانه محلّ رشد علوفه­هایی است که مورد استفاده احشام روستا می­باشد و بعد از تأمین آب دوّمین فایده عمده­ی رودخانه برای اهالی است. همچنین رودخانه محلّ زیست برخی ماهی­های کوچک و بزرگ، لاک­پشت، خرچنگ و جانوران معدود دیگری است. در قدیم که آب رودخانه بیشتر بود یکی از تفریحات کودکان و حتّی جوانان، ماهی­گیری در آن­جا بود، ولی امروزه کمتر کسی هوس شکار ماهی­های خیلی ریز رودخانه را می­کند. برخی پرندگان مهاجر هم این مکان را برای زندگی انتخاب می­کنند و مهمان چند ماهه و یا چند روزه رودخانه هستند. لک­لک­، هدهد (چینَ­بوب­پی)، قَلَم­قوشی (پرستو)، سیغیرچین، بلدرچین، کَبک، یِل­پَک، قاش­قال­داخ، ساری­کوی­نَک، چوبان آلّادان، غاز و اردک وحشی از آن جمله­اند.

رودخانه با برکت سولاچای فایده­ها­ی دیگری هم دارد. حاشیه­ی این رودخانه پوشیده از چمن­زار است و محیط مناسبی برای گردش و تفریح. در واقع سولا یک پارک جنگلی خدادادی دارد. که آّب و چمن و امکان رشد درختان سرسبز در یک­جا کاملاً طبیعی، جمع شده­اند. بیشتر درختان کنار رودخانه غیرمثمر است و فقط در چند نقطه در کل مسیر خود درختان مثمر دارد که مالک همان زمین، خودش آن­ها را کاشته و محصول آن را برداشت می­کند. بیشتر درختان به منظور جلوگیری از فرسایش خاک کناره­ی رودخانه توسّط اهالی کاشته شده­اند. مرز دو طرف رودخانه که مورد استفاده اهالی است، محلّ ممرّ آب می­باشد. حساب کنید اگر هر سال این ممرّ آب فقط10 سانتی­متر از حاشیه رودخانه را فرسوده و تخریب کند در واقع همین مقدار از ملک یک شخص  به شخص دیگر منتقل می­شود. طبیعی است که این مورد خوشایند کسی که فرسایش در طرف او انجام می­شود، نخواهد بود.

تاکنون مرکز تفریحی مناسبی در کنار رودخانه­ی سولا ساخته نشده است. از طرفی هم علاقمندان به طبیعت توان چشم­پوشی از این مناظر زیبای آن را ندارند، مخصوصاً اگر مسیر فندقلو شلوغ باشد. بنابراین پیاده یا با سواری به آنجا می­روند. این امر باعث تخریب بخشی از تنها منبع علوفه­ای چمن روستا می­شود. بدیهی است که حضور گردشگران در آنجا آن هم به تعداد زیاد مورد اعتراض مالکان باشد. در هر صورت در حال حاضر تنها قسمتی که برای عموم آزاد است، همان جنب روستا و چمن نسبتاً وسیعی است که سابقاً در آنجا خرمن می­کردند و به همین مناسبت به آنجا "خرمن­نیخ" می­گویند. این قسمت در روز سیزده­به­در کاملاً از گردشگر پر می­شود. در سایر روزهای سال هم هرکس که تمایل به قدم­زدن در هوای آزاد دارد؛ برای پیاده­روی به چمن­زارهای اطراف رودخانه می­رود.

اطراف رودخانه سولا محل جمع­آوری برخی گیاهان مفید و دارویی نیز می­شد. بابانَنَک (بابونه)، یارپز (پونه)، بلاغ­اوتی، کَرَ ­اولَن (هم خوراکی است و هم دانه­اش برای رفع درد به کار می­رود)، بویمادرن، بزوشا، تُرشَک و ... از آن گیاهان هستند. گاهی در اثر بارندگی زیاد محلّ رشد قارچ­های وحشی هم می­شود که برخی از آن­ها خوراکی است. چیمن­یملیکی و کِچی­سَقَّل هم در بهار به عنوان سبزی خوراکی جمع­آوری و مصرف می­شود.

وقتی که بهار می­شود هر کس که می­خواهد مژده رسیدن بهار را به چشم ببیند به چمن­زارهای کنار رودخانه می­رود. چون­که نوروزگولی (گل نوروز) حتماً با گل­های سفید خود باز شده و چمنزارها را نقره­ای کرده است. طبیعت زیبای این قسمت از روستا در بهار گاه به حدّی چشم­نواز است که گویی انسان در گلستانی بی­انتها قدم برمی­دارد و هر از گونه گل و رنگ در آنجا وجود دارد. این طبیعت زیبا را با نسیم خنکی که از روی گل­ها می­وزد و عطر آن­ها را به مشام می­رساند در یک­جا بگذارید آن­وقت خواهید فهمید که قطعه­ای از بهشت جدا شده و در جنب روستای سولا واقع شده است.

نظرات

سلام. واقعا خسته نباشی. به این همه حوصله و دقت شما و ادای مطلب به گونه ای که عاری از هرگونه تعصب باسه، باید بی نهایت آفرین گفت. ساغولاسان