تاريخ : سه شنبه سی و یکم شهریور ۱۳۸۸ | 19:13 | نویسنده : محمد سلمانی

   بین تاریخ ایجاد روستا و اندازه مزارستان بستگی خاصّی وجود دارد. هر چه اندازه­ی مزارستان بزرگ­تر، قدمت روستا به همان اندازه بیشتر است. برای ایجاد مزارستانی با این وسعت حداقل 300 الی 400 سال زمان لازم است. بخشی از این قسمت روستا در اثر مدرسه­سازی و ساختمان­سازی­های شرق آن از بین رفته است. الان این مکان در غرب روستا قرار گرفته است. این جهت قرار گرفتن کمی شگفت به نظر می­رسد. دهياري فعلي سولا ضمن بیان این امر بیان کردند که مزارستان در جنوب و یا شمال روستا ساخته می­شود و دلیل آن­هم مسیر بادها بیان کردند که از شرق و غرب بیشتر بوده و گذر از مزارستان باعث می­شود گرد و غبار وارد هوای روستا شود که مطلوب نیست. همچنین ایشان این امر که سولای سابق بر این، در قسمت علیای مزارستان بوده و در اثر زلزله از بین رفته و اهالی در محلّ کنونی ساکن شده­اند را محتمل می­داند. البتّه واقع شدن مزارستان در دامنه­ی تپّه­ی غربی جلوی بیشتر گرد و غبارها را می­گیرد. هرکس که فوت می­شود مزار وی به اصطلاح در ردیف فامیلی خودش در آن­جا مدفون می­شود. کسی برای محلّ مزار پول پرداخت نمی­کند و برای کَندن آن هم اجرتی داده نمی­شود. بخشی از مزارستان مربوط به کشته­های تصادف گردنه­ی حیران با اتوبوس هستند که همگی غریب و ناآشنا بودند و در ضلع شرقی مزارستان در خاک آرمیده­اند. امروزه کمتر کسی است که جریان آن­ها را بداند و هنگام ورود به مزارستان فاتحه­ای برای آن­ها قرائت نکند.

   در روستا طبق رسم و آیین اسلام هنگامی که کسی فوت می­کند مؤذّن روستا با صدای اذان و از بلندگوی مسجد قضیّه را برای عموم اعلام می­کند. اکثر افراد روستا که امکان حضور دارند، عدّه­ای در خانه متوفّی و عدّه­ای هم با بیل و کلنگ به سمت مزارستان حرکت می­کنند. آن­ها که به منزل متوفّی می­روند عزادیدگان را آرام کرده و مقدّمات تدفین فراهم می­کنند. بلافاصله همه با همکاری هم و با وسایلی که دائماً در قسمت ضلع شمالی مسجد آماده است، متوفّی را به غسالخانه روستا انتقال می­دهند. در گذشته مراسم غسل و تکفین در منزل متوفّی انجام می­شد که مشکلات خاصّ خود را داشت. ولی بعدها به همّت اهالی غساخانه ساخته شده و مراسم شکل آبرومندانه­ای پیدا کرده است. کسی برای غسل دادن وجهی دریافت نمی­کند؛ بلکه همه برای ثواب اخروی این کار را انجام می­دهند. تنها هزینه­های جاری از جمله کپسول گاز و آب مصرفی بر عهده­ی خانواده­ی متوفّی است. سپس به رسم مسلمانی نماز میّت در صف­های منظّم خوانده می­شود و فرد فوت شده را با سه مرتبه گذاشته شدن روی زمین و دوباره حرکت دادن در مسیر تا مزار و با ندای « الله اکبر- لا اله الا الله- محمّد رسول الله و علی ولی الله» حرکت می­دهند. افراد حاضر شده در مزارستان محلّ توصیه شده توسّط بستگان متوفّی را با نظارت افراد آگاه به این مسئله آماده می­کنند. هر کسی که حضور دارد برای کسب اجر این کار، به اندازه چند بیل خاک را می­کَند. پس از آماده شدن مزار و آوردن میّت، با حضور یک روحانی میّت در مزار قرار گرفته و آیین آن اجرا می­شود. سپس روی مزار پوشانده شده و ادعیه و سوره یس خوانده می­شود. همه جماعت حاضر به خانواده متوفّی تسلیت می­گویند. سپس همه به سمت منزل متوفّی حرکت می­کنند. بستگان مرحوم یا مرحومه در جلوی در خانه می­ایستند و اهالی ابتدا برای روح وی فاتحه­ای خوانده و دوباره به صورت صف مانند همه به داغ­دیدگان تسلیت می­گویند. بعضی وقت­ها همان روز اوّل در مسجد برنامه­ی عزاداری برای اهالی در مسجد برگزار می­شود. روزهای سوّم و هفتم و چهلم معمولاً مراسم سوگ در مسجد بعد از ظهرها برگزار می­شود که تاریخ و ساعت مراسم با اعلامیّه به اطّلاع عموم می­رسد. همچنین مراسم جزوی خوانی قرآن در صبح همان روزها انجام می­شود و اهالی به تناوب حضور یافته و بخشی از جزوی را می­خوانند و در هنگام خروج به داغ­دیدگان حاضر تسلیت می­گویند. معمولاً برای احسان و جلب مغفرت الهی یک وعده غذا برای شرکت­کنندگان از طرف خانواده متوفّی تدارک دیده شده و از اهالی برای صرف غذا دعوت می­شود. مراسم سوگ و ختم با قرائت قرآن آغاز می­شود و سپس نوحه­خوان به مرثیه­سرایی می­پردازد و در قسمت بعدی روحانی دعوت شده به مجلس به بیان مسائل شرعی پرداخته و در پایان با مرثیّه­ای مجلس را به پایان می­رساند. در این مجلس از شرکت­کنندگان با چای و خرما و گاهی حلوا پذیرایی می­شود. جزوی­ها در بین شرکت­کنندگان توزیع شده و جزوی­های خوانده شده دوباره جمع­آوری می­گردد. سعی بر این است که یک­بار قرآن ختم شود. در پایان مراسم همه هنگام خروج از مسجد به سوگواران تسلیت می­گویند. بعد از خروج از مسجد همه بر سر مزار تازه متوفّی می­روند و فاتحه­ای می­خوانند. البته این کار را به تناوب انجام می­دهند تا اطراف مزار زیاد شلوغ نشود. در این بین همه سعی می­کنند به مزار بستگان خودشان هم سری بزنند. مرسوم است که سوره­ی مبارکه «یس» و ادعیه خوانده می­شود. سپس اهالی به سمت خانه­ی متوفّی حرکت کرده و مراسم تسلیت­گویی دوباره انجام می­شود و سپس اهالی دوباره به زندگی خود مشغول می­شوند. البته الزامی وجود ندارد که همه از اول تا آخر مراسم حضور داشته باشند و حضور در حدّی که خانواده متوفّی حضور کسی را درک کنند، کافی است.

   معمولاً وقتی کسی فوت می­کند اطرافیان اگر مراسم خیری مانند خواستگاری و عقدخوانی و عروسی دارند، کمی تأمّل می­کنند. برای رفع این قضیّه اکثراً خانواده­ی متوفّی اعلام می­کنند که خانواده معزّی راضی به توقّف امور خیر نمی­باشند و با این­کار حجّت را تمام می­کنند. به ندرت پیش می­آید که مراسم عزا و عروسی به یک روز بیافتد. اگر به اجبار چنین شد اهالی موضوع را درک کرده و مراسم عزا را کمی مختصرتر و مراسم عروسی را با موسیقی و شادی محدودتری انجام می­دهند که مراعات حال هر دو طرف بشود.